Socialistische Partij Justitie
Veiligheid, recht en rechtsbescherming
De zorg voor veiligheid vormt een van de kerntaken van de overheid. Helaas heeft de afgelopen jaren een ingrijpende verschuiving plaatsgevonden van publieke naar particuliere veiligheidszorg. In twintig jaar is het aantal particuliere beveiligers verdrievoudigd. Privaat toezicht in het publieke domein groeit, evenals het gevoel van onveiligheid bij veel burgers, die zich geconfronteerd zien met te weinig blauw op straat en andere voor-beelden van het terugtrekken van de overheid als eerstverantwoordelijke voor de garantie van de veiligheid. Het herstellen van het vertrouwen van de burgers in de door de overheid gegarandeerde bescherming van persoon en goed dient voortvarend aangepakt te worden. Privatisering van deze zorg is buitengewoon riskant en dus ongewenst. Om de veiligheid te vergroten mag ook een beroep gedaan worden op de eigen verantwoordelijkheid van burgers. Iedereen dient zijn bijdrage aan een leefbare en veilige samenleving te leveren. Het sociaal toezicht dient bevorderd te worden. De samenleving is van ons allemaal.
Preventie en toezicht
De nadruk bij de bestrijding van criminaliteit moet komen te liggen op maatschappelijke preventie. Velen hebben daarin een taak. De landelijke overheid moet de voorwaarden scheppen waardoor criminaliteit zoveel mogelijk wordt voorkomen: bestrijding van de tweedeling en de armoede; beter onderwijs; effectieve sociale zekerheid; betere huisvesting en buurtbeheer. Door verbeteringen in de jeugdzorg, reclassering, maatschappelijk opvang en geestelijke gezondheidszorg en crisisopvang, kan veel werk dat de politie nu opvangt weer gedaan worden door de instellingen die daarvoor zijn. Dan kan de politie zich weer concentreren op haar hoofdtaak: het vangen van boeven en het toezicht houden in wijken en buurten. De lokale overheid moet zorg dragen voor voorzieningen in de wijken voor jong en oud, de leefbaarheid van de wijken, een verantwoord horecabeleid in de stad en steun voor buurtverenigingen. De politie moet meer mensen en middelen krijgen. Er moeten duidelijke afspraken komen met de lokale overheid over de aanpak van geweld op straat, maar ook over het toezicht in de uitgaanscentra, wijken en buurten. In wijken en buurten moet meer toezicht komen door toezichthouders en wijkagenten. De gesubsidieerde banen van stadswachten en toezichthouders moeten worden behouden en zo snel mogelijk omgezet in reguliere banen. Ouders zijn in eerste instantie verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen en daarmee voor het bijbrengen van normen en waarden. Waar nodig moeten de ouders de hulp kunnen inroepen van een consultatiebureau, dat hen helpt door middel van adviezen en bemiddeling. De scholen zijn voor kinderen doorgaans het eerste sociale verband na het gezin. Ze kunnen en moeten daarom een belangrijke bijdrage leveren aan hun voorlichting en opvoeding. Vergroten van het gevoel van saamhorigheid en bevorderen van het verantwoordelijkheidsgevoel van bewoners van straten, buurten en wijken, levert eveneens een bijdrage aan het voorkomen van crimineel gedrag.
Bestrijding misdaad prioriteit
Te veel misdrijven worden niet opgehelderd en te veel daders worden niet vervolgd en berecht. Dat ondermijnt de rechtsstaat en het rechtsgevoel van burgers. De capaciteit van opsporing, vervolging en berechting dient op korte termijn op peil te worden gebracht zodat de regel dat misdrijven bestraft worden weer inhoud krijgt en de afschrikwekkende werking van vervolging en veroordeling meer gaat gelden. Het expliciet benoemen van prioriteiten in de opsporing door de politie is ongewenst. Uitgangspunt dient te blijven dat de politie alle aangiften van strafbare feiten in behandeling hoort te nemen.
Bestrijding witteboordencriminaliteit, fraude en corruptie
Meer aandacht moet worden gegeven aan opsporing, vervolging en berechting van zogeheten 'witteboordencriminaliteit' zoals grootschalige bouwfraude, belastingfraude, corruptie en milieu-misdrijven. De pakkans van zowel verantwoordelijke individuen als de betrokken bedrijfsleiding moet worden vergroot. Het aannemen van giften door bestuurders en ambtenaren moet in beginsel niet toegestaan zijn. Constructies om belastingheffing te ontduiken moeten zoveel mogelijk worden tegengegaan, door aanpassing van de wetgeving en verscherping van de controle. Bij het overstappen van bestuurders en ambtenaren van overheid naar particuliere bedrijven dienen garanties gegeven te worden dat er geen misbruik wordt gemaakt van hun vorige positie en de in die positie verworven kennis en contacten. Ter bestrijding van internationale criminaliteit dient effectief samengewerkt te worden tussen nationale politiekorpsen, een en ander op basis van wettelijk vastgelegde regelingen. Een Europees arrestatiebevel wijzen we af omdat het inbreuk maakt op de Nederlandse rechtsstaat.
Bestrijding criminaliteit
Snel en effectief opsporen, vervolgen en straffen van plegers van criminaliteit is nodig om de samenleving te beschermen en de daders aan den lijve te laten ondervinden dat misdaad in dit land niet ongestraft blijft. Naast deze noodzakelijke repressie dient vooral op preventie te worden ingezet om toekomstige criminaliteit tegen te gaan. Daarom dient er onder andere meer aandacht te komen voor de sociale en culturele omstandigheden die crimineel gedrag (kunnen) bevorderen. Vooral moet gekeken worden naar de sociaal-economische achtergronden van criminaliteit, juist omdat we daarop invloed kunnen uitoefenen. Mensen in achterstandsposities worden relatief vaker het slachtoffer van criminaliteit en bezwijken ook relatief vaker voor de verlokkingen van de criminaliteit. Door het terugtreden van de overheid zijn burgers meer op zichzelf aangewezen. Enerzijds leidt dit tot het verschijnsel dat sommige mensen 's avonds de straat niet meer op durven, anderzijds verhoogt dit het risico dat er groepen zijn die het 'recht' dan maar in eigen hand nemen. Daarom moet er meer politie op de straat, aanspreekbaar en inzetbaar. Voorkomen moet worden dat de politie ten onrechte gebruik maakt van bevoegdheden die voor zeer bijzondere situaties geschapen zijn, zoals het aanduiden van groepen mensen als 'criminele organisatie', het bestuurlijk ophouden en het preventief fouilleren.
Geen tweedeling in veiligheid
Veiligheidsbevordering dient gestuurd te worden door de reële behoeften van allen en niet door de beschikbaarheid van geld bij sommigen. De trend dat diegenen die het kunnen betalen zich extra veiligheid kunnen veroorloven door het inschakelen van particuliere beveiligers, en mensen met minder geld niet, versterkt de tweedeling in de veiligheid en moet dan ook gestopt worden. Om te voorkomen dat veiligheid een commercieel product wordt mag het toezicht in de publieke ruimte uitsluitend door politieagenten of toezichthouders van de overheid worden uitgeoefend. Stadswachten moeten in een reguliere baan onder verantwoordelijkheid van gemeenten komen. Om het veiligheidstoezicht en het gevoel van veiligheid van burgers te vergroten moet de wijkagent terugkeren.
Betere democratische controle
Er moet een oplossing komen voor het democratische gat dat is ontstaan na de reorganisatie bij de politie. Niet door opnieuw een grootscheepse reorganisatie van het politieapparaat, maar wel door reorganisatie van de aansturing. Bijvoorbeeld door een verplichte goedkeuring van de gemeenteraad van een veiligheidsplan, inclusief de invulling van de politiezorg. Onderzocht moet worden of er gemeentelijke budgetten voor politiezorg kunnen komen, te gebruiken binnen landelijke normen. Taken en bevoegdheden inzake het beschermen van de binnenlandse veiligheid dienen nauwkeuriger en minder ruim omschreven te worden en beter bewaakt dan nu het geval is. De parlementaire controle op het werk van de Inlichtingen- en Veiligheidsdienst moet aanzienlijk worden versterkt. Ongeoorloofde politieke interventies zoals die in het verleden plaatsvonden moeten in de toekomst absoluut voorkomen worden.
Effectiever straffen
Straffen hebben vooral resocialisering tot doel en moeten herhaling van strafbaar en asociaal gedrag voorkomen. Kortzichtige maatregelen zoals het plaatsen van meer gedetineerden in één cel werken averechts. Ze verslechteren de veiligheid van gevangenbewaarders en gevangenen en zullen op langere duur meer schade berokkenen dan voordeel opleveren. Hoewel het aantal alternatieve straffen (zoals taakstraffen) toeneemt, worden nog steeds te veel mensen langdurig opgesloten. Gedetineerden dienen beter te worden voorbereid op een terugkeer in de samenleving en daarna een eerlijke kans te krijgen om opnieuw een onderdeel te worden van de maatschappij. Dat houdt dus in dat met resocialiserende voorzieningen en maatregelen eerder moet worden begonnen. Nu krijgt bijvoorbeeld slechts een klein deel van de gedetineerden een passende opleiding. Ook de begeleiding van ex-gedetineerden dient verbeterd te worden. Velen vallen nu na hun gevangenisstraf in herhaling.
Inkomensafhankelijke boetes
Steeds vaker legt de rechter geldboetes op, waarbij onvoldoende rekening gehouden wordt met het inkomen van de veroordeelde. Gevolg is dat onder het huidige stelsel een geldboete niet door iedere verdachte als een echte straf wordt ervaren. Een boete die voor de één een kleinigheid is, kan voor de ander financieel een buitenproportionele aanslag zijn. Daarom dient invoering van inkomensafhankelijke boetes onderzocht te worden, inclusief inkomensafhankelijke verkeersboetes (net als in veel andere Europese landen).
Meer mogelijkheden voor slachtofferhulp
Bij alle noodzakelijke aandacht voor daders mag de aandacht voor slachtoffers van crimineel gedrag niet achterblijven. Slachtofferhulp moet een vaste plaats krijgen binnen justitie en beduidend meer middelen tot haar beschikking krijgen. Pas dan kan op meer adequate manier hulp worden geboden aan mensen die tengevolge van crimineel gedrag in soms ernstige problemen zijn geraakt. Slachtoffers dienen in aan-merking te komen voor gratis rechtshulp.
Schadefonds slachtoffers
Voorkomen moet worden dat bij rampen slachtoffers of hun nabestaanden lang op schadevergoeding moeten wachten of daarover langdurige procedures moeten voeren. Daarom dient er een nationaal schadefonds slachtoffers te komen, waaruit de overheid op voorhand geleden schade aan slachtoffers van rampen kan vergoeden, waarna verhaal door de overheid op de schuldigen aan de schade kan plaatsvinden.
Sterkere positie aleenstaande ouders
Alleenstaande ouders, in het bijzonder de vaders, moeten een sterkere rechtspositie krijgen waar het gaat om het recht op omgang met hun kinderen na een scheiding.
Geen tweedeling in het recht
Wetten zouden elke vorm van achterstelling moeten uitsluiten. Maar in de praktijk wordt juist in wettelijke regels de ongelijkheid van partijen vastgelegd. Huurders hebben minder rechten dan verhuurders, werk-nemers minder rechten dan werkgevers, consumenten trekken bij conflicten met verkopers vaker aan het kortste eind. Ook als het gaat om milieuregels is vaak sprake van structurele ongelijkheid van de betrokken partijen. Aan deze tweedeling dient een einde te komen.
Rechterlijke macht onafhankelijk en toegankelijk
De rechterlijke macht dient onafhankelijk te zijn en rechtspraak moet in het openbaar plaatsvinden. Daarbij past niet het steeds meer toepassen door het openbaar ministerie van schikkingen buiten de rechter om, vooral in ingewikkelde strafzaken. Daarmee gaat de rechtspraak soms lijken op onderonsjes tussen de officier van justitie en de verdachte of zijn advocaat, waarmee de rechtsgelijkheid in het geding komt. Voor zover schikkingen worden getroffen, moeten deze in ieder geval openbaar worden gemaakt. De toegang tot de rechter dient zo snel en efficiënt mogelijk plaats te vinden. Lange wachttijden voordat een zaak voorkomt zijn ongewenst en schenden het vertrouwen van de burger in de rechtsorde. Juist doordat zaken vaak diep ingrijpen op het welzijn van het individu, is een snel juridisch uitsluitsel wenselijk. Dit geldt ook voor de administratiefrechtelijke procedures, die nu vaak jaren voortduren. Er dienen daarom voldoende deskundige rechters te zijn. Ook het Openbaar Ministerie dient zijn werk beter te doen, onder andere door uitbreiding van de capaciteit. Bemiddeling dient een grotere rol te gaan spelen bij het oplossen van conflicten. Op basis van vrijwilligheid en vertrouwelijkheid kunnen veel zaken worden opgelost zonder inschakeling van de rechter. Zeker in echtscheidingszaken zijn kinderen dan niet langer de dupe van strijdende ouders. Waar nodig dient bemiddeling wettelijk te worden vastgelegd.
Voorkomen van belangenverstrengeling
Belangenverstrengeling in de rechterlijke macht dient onmogelijk te worden gemaakt. Zo moeten advocaten niet langer als plaatsvervangend rechter kunnen optreden. De integriteit van de rechtsprekende macht dient een zelfstandig doel te zijn in het beleid, zodat de burger vertrouwen houdt in de rechterlijke macht. Rechters mogen geen nevenfuncties bekleden waardoor belangenverstrengeling of zelfs maar de schijn van belangenverstrengeling kan optreden. Hun nevenfuncties dienen openbaar te zijn.
Rechtshulp bereikbaar maken voor iedereen
In een rechtsstaat hoort voor iedereen de toegang tot de rechter gegarandeerd te zijn. In de praktijk wordt rechtshulp steeds meer een kwestie van geld. Hoe hoger het inkomen, hoe beter de beschikbare rechtshulp. Mensen met een laag inkomen zien vaak af van procedures, omdat ze een advocaat niet kunnen betalen of het risico van proceskosten te groot vinden. Bureaus voor rechtshulp, rechtswinkels en andere eerstelijns rechtshulpvoorzieningen dienen (weer) gratis te worden. De eigen bijdrage in de kosten van een advocaat moet vervallen voor mensen met een minimuminkomen en verlaagd worden voor mensen met een inkomen tot modaal. Het uurtarief voor de sociale advocatuur moet omhoog, om deze belangrijke vorm van rechtshulp in stand te houden.
