Socialistische Partij Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
In 2019 vieren we het eeuwfeest van de Nederlandse democratie. Dan zal het honderd jaar geleden zijn dat onder druk van grote delen van de bevolking het algemeen kiesrecht werd ingevoerd en het principe van 'één mens, één stem' ging gelden. Burgers kregen het recht én de plicht zich periodiek uit te spreken over de samenstelling van de volksvertegenwoordiging. Of het een opwekkend eeuwfeest zal worden valt nog te bezien. We zien juist een zorgwekkend dalende trend in de opkomst bij verkiezingen sinds in 1970 de opkomstplicht werd afgeschaft. We zien ook dat de gemiddelde leeftijd van de kiezers stijgt en jonge mensen veel minder vaak stemmen dan ouderen, die te maken hebben gehad met de opkomstplicht. We constateren tevens dat mensen met een lagere opleiding en zij die minder verdienen vaker niet stemmen dan hoog opgeleiden en zij die een hoog inkomen hebben. Toenemende sociaal-economische opkomstverschillen verkleinen de representativiteit van de volksvertegenwoordiging en de betrokkenheid van de burgers bij de democratische besluitvorming. Bovendien zien we dat de democratische overheid in hoog tempo zaken en taken afschuift naar de volstrekt niet demo-cratisch controleerbare 'markt'. Hetzelfde geldt voor de overdracht van bevoegdheden naar 'Europa'. Al deze ontwikkelingen tasten de vitaliteit van onze democratie in ernstige mate aan. Het revitaliseren van de democratie moet hoofddoel zijn van beleid.
Brede maatschappelijke discussie over democratie
Er dient een brede maatschappelijke discussie te komen over het functioneren van de democratie. De deelname aan de democratische processen moet bevorderd worden. In een levende en levendige democratie is stemmen geen luxe, maar veeleer een plicht, die mensen uiterst serieus horen te nemen. Kiezers mogen voor hun inzet positief gewaardeerd worden. Om het belang van stemmen te benadrukken en het mensen gemakkelijker te maken om te gaan, zou voor verkiezingen een vrije dag gegeven kunnen worden. Er moet onderzoek komen naar de mogelijkheden om ook op andere manieren te kunnen stemmen, bijvoorbeeld stem-bureaus op scholen, werkplekken en stations of stemmen via Internet. Verdere overdracht van taken en zaken van overheid naar markt en van ons land naar supranationale instanties dient te stoppen. Om de kwaliteit van de samenleving te verbeteren is juist uitbreiding van de democratie, met name in de economie, hard nodig.
Versterking van politieke partijen
Politieke partijen vormen, samen met de kiezers en de gekozenen, de hoekstenen van onze parlementaire democratie. Zij dienen mensen weer een overtuigende reden tot het uitoefenen van hun stemrecht te geven. Om hen daarin te stimuleren is het verstandig om de verdeling van het bestaande budget aan overheidsubsidiëring mede te koppelen aan ledental en ledengroei. Sponsoring van politieke partijen moet bij wet -ver-boden worden.
Onafhankelijker parlement
De Tweede Kamer dient zich onafhankelijker op te stellen ten opzichte van de regering. Coalitiepartijen doen er verstandig aan in regeerakkoorden slechts afspraken op hoofdlijnen vast te leggen en de inbreng van oppositiepartijen serieus te nemen. De parlementaire democratie heeft niet alleen een regeringscoalitie, maar ook een regeringsoppositie nodig. Over belangrijke kwesties dient het parlement veel vaker debatten op hoofdlijnen te houden, liefst door de fractievoorzitters en rechtstreeks op televisie uitgezonden. Het parlementair onderzoek moet vaker en ruimer kunnen worden ingezet, ook door een parlementaire minderheid (bijvoorbeeld 1/5 deel van de Kamer, zoals in Duitsland), en niet alleen voor controle achteraf, maar ook ten behoeve van onderzoek naar grote maatschappelijke problemen. Verder moet het eigen verificatiebureau van de Kamer, dat onderzoeksgegevens van ministeries en andere instanties controleert, worden versterkt. Ook kleine fracties moeten de kans krijgen een kandidaat voor het Kamervoorzitterschap te leveren. Daarvoor moet er één extra Kamerzetel (zonder stemrecht) komen, voor de gekozen Kamervoorzitter. De vrij-komende zetel mag ingenomen worden door een kandidaat van de fractie die de voorzitter levert. Het verouderde tweekamerstelsel, waarbij de Tweede Kamer de dienst uitmaakt en de Eerste Kamer erbij hangt en de onduidelijke aanduiding 'Kamer van overdenking' niet eens wil of kan waarmaken, kan beter vervangen worden door een éénkamerstelsel, waarin de volksvertegenwoordigers volledig verantwoordelijk zijn voor hun besluiten en de gevolgen ervan - en zich daarvan ook bewust dienen te zijn. De te luxe wachtgeldregeling voor Kamerleden en voor bewindslieden moet worden aangepast aan hetgeen elders in de samenleving gebruikelijk is, zowel in hoogte als duur als in bijbehorende verplichtingen (waaronder een sollicitatieplicht).
Meer zeggenschap via het referendum en het volksinitiatief
We zijn voor invoering van het referendum op landelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau. Een referendum dient ook door burgers aangevraagd te kunnen worden, zonder al te hoge drempels. Ook volksinitiatieven moeten mogelijk zijn, waardoor (groepen) mensen - als aanvulling op de parlementaire democratie - het oordeel van de bevolking kunnen vragen over specifieke kwesties.
Waarden en normen
Een overheid die de tweedeling vergroot, mensen op zichzelf terugwerpt, de 'sorrydemocratie' accepteert en het woord solidariteit niet meer kent, draagt bij aan normvervaging en verliest mede daarom haar morel gezag ten opzichte van de burgers. De overheid hoort zelf het goede voorbeeld te geven, door zich sociaal te gedragen, door haar verantwoordelijkheid te nemen in plaats van te ontlopen en door respect te tonen voor de burgers en hun zorgen. Alleen dan is een effectieve discussie over de publieke moraal, over passende omgangsvormen en over de eigen verantwoordelijkheid van elke burger in de samenleving mogelijk.
Integriteit
Burgers hebben recht op een integer overheidsapparaat. De overheid dient daarom corruptie en machts-misbruik actief op te sporen en te bestrijden. De parlementaire enquête naar de bouwfraude heeft laten zien hoe hard dat nodig is. Er dienen heldere gedragsregels te komen voor ambtenaren op alle niveaus om ongeoorloofde beïnvloeding te voorkomen. De klokkenluidersregeling voor overheidspersoneel moet verbeterd worden door instelling van een onafhankelijke beroepscommissie.
Vergroting openbaarheid bestuur
Openheid moet de norm zijn in het openbaar bestuur. Iedereen moet het bestuur kunnen controleren. Alle gegevens uit bestuurlijke documenten zijn in beginsel openbaar, maar het beantwoorden van vragen op grond van de Wet openbaarheid van bestuur zou een stuk opener, sneller en vollediger kunnen. Ook op het gebied van de actieve informatieplicht van de overheid valt nog een wereld te winnen.
Lokaal bestuur
De gemeenteraad hoort het hoogste orgaan in de lokale democratie te blijven. Daartoe dienen de bevoegdheden van raad en raadsleden te worden uitgebreid, met name waar het gaat om controle op de uitvoering van raadsbesluiten door het college van burgemeester en wethouders en het ambtelijk apparaat. De 'dualisering' van het gemeentelijk bestuur tast de positie van de raad als hoogste orgaan aan en kan daarom beter worden teruggedraaid. In ieder geval dient de mogelijkheid van benoeming van wethouders van buiten de raad te worden teruggedraaid. Deze mogelijkheid bedreigt de binding van wethouders met de gemeente waarvoor zij werken en kan leiden tot rondreizende gemeentemanagers, voor wie het vertegenwoordigen van burgers eerder bijzaak dan hoofdzaak is. De invoering van het burgemeestersreferendum vergroot de zeggenschap van de plaatselijke bevolking over de keuze van de burgemeester. Beter nog in ons vertegenwoordigende stelsel zou het zijn de burgemeester te laten kiezen door en uit de gemeenteraad. De huidige provincies kunnen beter vervangen worden door kleinschaliger regioprovincies, de huidige waterschappen kunnen worden opgeheven en hun taken overgeheveld naar het provinciale bestuur.
Uitbreiding zeggenschap werknemers
Werknemers moeten meer zeggenschap krijgen over het bestuur van de onderneming waarin ze werken, bijvoorbeeld door hun invloed op de samenstelling van de Raad van Commissarissen van vennootschappen uit te breiden. De helft van het aantal commissarissen zou voortaan door de werknemers benoemd moeten worden. De bevoegdheden van de ondernemingsraad dienen te worden uitgebreid. Het aantal onder-nemingscommissariaten per persoon dient beperkt te worden.
Gekozen staatshoofd
Het is tijd om ons staatshoofd voortaan te kiezen. De monarchie, waarin het staatshoofd via erfopvolging aangewezen wordt, past niet bij een democratische rechtsstaat. In een democratie moeten alle vertegenwoordigers en bestuurders gekozen worden, dus ook het staatshoofd. Dat is beter voor het land en beter voor degenen die nu in de gouden kooi van de monarchie gevangen zitten. Onze voorkeur gaat uit naar een door het parlement gekozen staatshoofd, dat belast is met belangrijke ceremoniële en representatieve functies. In afwachting van de komst van een gekozen staatshoofd dient in ieder geval snel een einde te komen aan de politieke taken van de koning(in), zoals het medewetgever zijn en deel uitmaken van de regering. Het staatshoofd hoort niet langer een rol te spelen in de kabinetsformatie. Veel beter is het om de Tweede Kamer na de verkiezingen in een openbaar debat een kabinets(in)formateur te laten aanwijzen. De minister--president kan voortaan beter de door hemzelf -geschreven Troonrede als jaarlijkse kabinetsrede uitspreken. -Democratie is geen theater, maar een voorwaarde voor een beschaafde samenleving.
